Ä°slam dinini ilk kabul eden Türk imparatoru… Büyük Åžair, büyük komutan, büyük devlet adamı…
Ä°slâm dünyasında halifeden sonra ilk “sultanlık” unvanını alan ve kullanan sultan… Büyük hükümdar, Gazneli Mahmut…
Gazneli Mahmut olarak ün yapmış ve tarihe bu isimle girmiÅŸtir. Fakat, “Nizameddin, Ebu-l Kasım Gazi” diye de anılır. Babası, Kara Aslan oÄŸlu Sebük Tigin’dir. Babasından büyük ihtimam gördü. Zamanın ünlü alimlerinden ders aldı. Ãœnlü savaşçılar ile genç yaÅŸta kılıç kılıca geldi. BileÄŸine güçlü, attığını vurur bir genç olarak yetiÅŸti.
Zekî idi. Şiir ve sanatın her dalını seviyor, ilgileniyordu. Babası onu çok genç yaşta Büst bölgesi valiliğine getirdi. Yönetimdeki ehliyetini kısa bir zamanda ortaya koydu. Vilayetini, öteki vilayetlerin çok üstüne çıkaran imar hamleleri yaptı, fikir ve sanatı arkaladı, halka kendisini sevdirdi, babası, oğlu ile gerçekten iftihar ediyordu.
YERİNE GECEN KARDEŞİNİ
BERTARAF ETTÄ°KTEN SONRA TAHTA OTURDU
Bu baÅŸarıları onu kısa bir süre sonra Horasan Genel ValiliÄŸine getirdi. (994) 24 yaşında idi ve yönetimdeki ustalığı ve hüneri dillere düşmüştü. Genel vali olarak baÅŸarılı giriÅŸimleri vardır. Bu görevinde iki yıl kadar kaldı. 996′da babası Sebük Tigin hastalandı ve öldü. Gazneli Mahmut, babasının yerine geçen kardeÅŸi Ä°smail’i bertaraf ettikten sonra tahta oturdu.
Gazneli Mahmut’un tahta oturması ile birlikte, Gazne Devletinin de baht yıldızı parlamaya baÅŸladı. Gazne devletinin temellerini atan ve Horasan, Herat bölgelerinde genel vali iken, SamanoÄŸullarından ayrılarak bağımsız bir devlet kuran Alp Tekin, Müslümanlığı ilk kabul eden Türklerdendir. SamanoÄŸullarının korumasına sığınmıştı. Gazneli Mahmut hü-
kümdar olduğu zaman da Samanoğulları ile ilişkileri bozmadı, fakat bağımsızlığını iyice pekiştirdi.
Kısa bir zamanda, gerek iç yönetimde, gerekse dış iliÅŸkilerde becerikli ve baÅŸarılı olduÄŸunu gösteren Gazneli Mahmut, BaÄŸdad’daki Halifenin dikkatini çekmekte gecikmedi,.Ä°slâmiyeti ülkesinde geliÅŸtiren ve çevresine yayan bu yiÄŸit Türk hükümdarına Halife bir menÅŸur göndererek, “sultanlık” tevcih .etti. ‘Sultan’ yani, ‘imparator1 deyimi o zamana kadar yalnız halife için kullanılırdı, ilk defa halife dışında meÅŸru sultanlığa getirilen devlet baÅŸkanı Gazneli Mahmut’tur.
HÄ°NDÄ°STAN’IN FÄ°LLERLE
DONATILMIÅž ORDUSUNU YENDÄ°
Sultan Mahmut, ilkin SamanoÄŸulları ile savaÅŸa girdi. SamanoÄŸulları, Ä°rak’a kadar uzanan geniÅŸ topraklara hükmediyorlardı. Onları yendi ve sınırlarını o taraftan geniÅŸletti. Sonra BüveyhoÄŸulları ile çarpıştı ve zaferine karşılık Afganistan’ı ve Gürcistan’ı sınırlarına kattı.
Gazneli Mahmut’un gözleri ÅŸimdi Hindistan üstüne dikilmiÅŸti. 1000 yılında Gazneli Sultan Mahmut, PeÅŸavere girip Hindistan’a ayak bastı. Bir yıl sonra Hindistan’ın 42.000 kiÅŸilik fillerle donatılmış’ ordusunu periÅŸan etti. Gazneli Sultan Mahmut, küçük bir ordu ile hareket ediyor, fakat ordudaki disiplin gücü ve tabiye üstünlüğü ile, kendisinden kat kat sayı üstünlüğü olan orduları darmadağın ediyordu. Pencap’a kadar ilerledi ve büyük ganimetlerle Gazne’ye döndü.
Bu baÅŸarılı Hindistan seferinde halkı ona, gazi unvanını vermiÅŸti. Gazneli Gazi Sultan Mahmut, Hindistan üzerine 13 sefer yapmıştır. 10′uncu Hindistan seferinde Ganj bölgesine kadar ilerledi. Hindistan, kuzeyden gelen bu akınlardan bıkmış usanmıştı. Ãœstüste yapılan 12 akın Hindistan’ın yenilgisi ile bitmiÅŸ, bütün servet Kuzeye göç etmiÅŸti. 150.000 kiÅŸilik bir
ordu kuruldu. Ayrıca orduda binden fazla da fil bulunuyordu. Hindistan, Gaznelilerle hesaplaşmaya kararlı idi.
ASKERLERİNİ AY BIÇİMİ YERLEŞTİRMİŞTİ
Gazneli Gazi Sultan Mahmut 13′üncü seferini de yaptı. Mahmut’un 20.000′i bulmayan küçük ordusu ile bin fil ve 150.000 kiÅŸilik Hind ordusu karşılaÅŸtılar. Gazneli Mahmut, askerini ay biçimi yerleÅŸtirmiÅŸti. Gücünü yanlara verip, ortayı zayıf bıraktı. Hind ordusu merkeze, Gazneli Mahmut’un bulunduÄŸu Bayraklı Tepe’ye saldırınca, Mahmut kuvvetlerini düzenli biçimde geri çekti. SaÄŸ ve sol kanatları ile de Hind ordusunu kuÅŸattı. Türklerin çok kullandıkları bu tabiye burada da baÅŸarıya ulaÅŸtı. Hindliler baÅŸlarına geleni fark ettikleri zaman iÅŸ iÅŸten geçmiÅŸti.
SANATKARLARI KORUMUÅž, ONLARI TEÅžVÄ°K ETMÄ°ÅžTÄ°
Gazneli Sultan Mahmut, iyi bir kumandan, iyi bir yönetici, iyi bir sultan idi… Hindistan’da islâm dinini yayan Gazneli Mahmut’tur. Åžairdi. Bir divânı vardır. Hükümdarlığı boyunca ÅŸairleri, sanatkârları arkalamış, onların sanat eserleri vermelerini teÅŸvik etmiÅŸtir. Dünyaca ünlü Firdevsi’nin “Åžahname” si, Gazneli Sultan Mahmut’a yazılmıştır. Gazne devletinin resmî dili, Türkçe ve Farisi idi. Åžiirlerini Farisi dilinde yazdığı için Farisi dili ile yazan ÅŸairleri himaye etmiÅŸ, sarayında yaÅŸatmış ve Fars dilinin geliÅŸmesine büyük hizmetleri geçmiÅŸtir. EÄŸer bu gayreti Türkçe için göstermiÅŸ olsaydı Türk dili çok geliÅŸecek ve daha o tarihlerde büyük bir dil haline gelecekti. Seciyesi, ahlâkı, savaÅŸları, ölümsüz “Åžeh-name”ye giren Gazneli Sultan Gazi Mahmut, Türk devlet adamlarının en büyüklerinden biridir.
1030′da öldüğü zaman geride 5 milyon kilometre karelik büyük bir imparatorluk bırakmıştı